وانیل در عطرسازی

در عطرسازی وانیل یکی از پرکاربردترین و در عین حال پیچیده ترین مواد هست پیچیده خب از این جهت که چیزی که ما اسمش  را وانیل میذاریم در واقع طیفی از ترکیبات مختلف با منشا و ساختار شیمیایی متفاوت است

وانیل واقعی از غلاف یک نوع ارکیده به دست می آید که اسمش Vanilla planifolia است این گیاه بومی مکزیک است اما امروز بیشترین تولید دنیا در ماداگاسکار انجام می شود فرآیند تولیدش هم زمان بر هست هم پرهزینه گرده افشانی این گل باید با دست انجام شود چون زنبور طبیعی گرده افشانش فقط در مکزیک زندگی می کند

 

اینطوری هست که یک فرد با میله چوبی کوچک لایه ای از گل به اسم رستلوم را که به طور طبیعی مانع رسیدن بخش نر و ماده گل به هم می شود را  کنار می زند و با عثمی شود گرده منتقل شود نکته جالب این هست که گل وانیل فقط یک روز و آن هم کمتر از هشت ساعت باز می ماند برای همین افراد باید در همان زمان کوتاه سراغ هزاران بوته بروند و در همان بازه کوتاه این کار را انجام دهند.

بعد از برداشت هم غلاف ها باید ماه ها زیر یک فرآیند تخمیر و خشک شدن کنترل شده بمانند تا آن رایحه معروف وانیل در آن ها شکل بگیرد و خب همین پیچیدگی است که وانیل طبیعی را یکی از گران ترین محصولات کشاورزی جهان کرده حتی گران تر از خیلی فلزات به ازای وزن برابر

 

غلاف وانیل طبیعی مخلوطی از بیش از دویست ترکیب شیمیایی مختلف است اصلی ترین این ترکیب مولکولی به اسم وانیلین است که حدود یک تا سه درصد وزن غلاف خشک را تشکیل می دهد اما وانیلین به تنهایی نمی تواند رایحه کامل وانیل طبیعی را توضیح دهد ترکیبات دیگری هم هستند مثل پی هیدروکسی بنزالدهید و انواع استرها و ترکیبات فنولی که لایه های پیچیده تری به رایحه اضافه می کنند و حس عمق و گرمی و کمی تندی در پس زمینه ایجاد می کنند همین پیچیدگی مولکولی است که وانیل طبیعی را از نسخه سنتزی اش جدا می کند

چون هزینه وانیل طبیعی خیلی بالاست بیشتر صنعت عطر و غذا سراغ وانیلین سنتزی می رود این مولکول امروز عمدتا از لیگنین که در چوب و خمیر کاغذ پیدا می شود یا از گایاکول تولید می شود از نظر ساختار شیمیایی وانیلین سنتزی دقیقا همان مولکول اصلی وانیل طبیعی است مغز و بینی ما هم نمی توانند بین یک  مولکول وانیلین طبیعی و یک مولکول وانیلین سنتزی با ساختار یکسان فرقی بگذارند

یکی از مولکول های نزدیک به وانیلین ، اتیل وانیلین است ساختار شیمیایی اش شبیه وانیلین است اما شدت رایحه اش تا سه یا  چهار برابر بیشتر است به همین دلیل در فرمولاسیون عطر مقدار خیلی کمی از اتیل وانیلین می تواند همان تاثیر مقدار بیشتری وانیلین معمولی را بگذارد عطرسازها اغلب این دو مولکول را با نسبت های مختلف کنار هم می گذارند چون هر کدام کیفیت بویایی کمی متفاوت دارند وانیلین رایحه ای گرم تر و کرمی تر دارد اتیل وانیلین حس شیرین تر و گاهی کمی شبیه شکلات ایجاد می کند

از نظر شیمیایی وانیلین و مولکول های نزدیک به آن وزن مولکولی نسبتا بالایی دارند و کند تبخیر می شوند همین باعث می شود  وانیل معمولا در نت پایه فرمول ها جا بگیرد و نقش فیکساتیو را هم بازی کند وانیل با ایجاد پیوندهای ضعیف با مولکول های سبک تر و فرارتر می تواند سرعت تبخیر کل ترکیب را کمی پایین بیاورد و به ماندگاری کلی عطر کمک کند.

بخشی از این محبوبیت به دلایل بویایی محض برنمی گردد بلکه به رابطه عمیق وانیل با حافظه و احساس مربوط است رایحه وانیل  در خیلی از فرهنگ ها با شیرینی پزی خانگی و کودکی و حس امنیت گره خورده همان طور که در مقاله درباره مکانیسم بویایی گفتیم رابطه مستقیم بین پیاز بویایی و هیپوکامپوس باعث می شود چنین رایحه هایی به راحتی خاطرات خوب را زنده کنند همین ویژگی باعث شده وانیل نه فقط در عطر بلکه در شمع و لوسیون و حتی عطرهای خانگی هم یکی از محبوب ترین انتخاب ها باشد

اگر علاقه مند به رایحه وانیل هستی در ریحانو این عطر رو با بوی خود وانیل می تونی داشته باشی.