تاریخچه عطر از دوران باستان تا امروز

چیزی که فکر می کردیم درباره اولین عطر می دانیم، دقیق تر از این حرف هاست
سال ۲۰۰۳ یک تیم باستان شناس ایتالیایی در جزیره قبرس، در محلی به نام پیرگوس، به چیزی برخورد کردند که هیچ کس انتظارش را نداشت. یک کارگاه عظیم تولید عطر، با بیش از شصت دستگاه تقطیر، کاسه های مخلوط کردن و بطری های عطر، که زیر خاک یک زلزله باستانی دفن شده بود. قدمت این مجموعه به حدود چهار هزار سال پیش، یعنی نزدیک به هزار و هشتصد و پنجاه سال پیش از میلاد می رسد.
نکته جالب این کشف این است که تا پیش از آن، تصور رایج این بود که هنر تقطیر را اعراب در قرون وسطی ابداع کرده اند. اما این کارگاه در قبرس نشان داد که تقطیر، دو هزار و ششصد سال زودتر از آنچه فکر می کردیم، به شکل صنعتی انجام می شده. این یعنی عطر نه فقط یک محصول تزیینی، بلکه از همان ابتدا یک فرآیند شیمیایی دقیق بوده.
مصری هایی که عطر را به یک سبک زندگی تبدیل کردند
کمی جلوتر در تاریخ، حدود سه هزار تا سه هزار و پانصد سال پیش از میلاد، مصری ها رابطه ای کاملا متفاوت با عطر داشتند. آن ها روغن های معطر را نه فقط برای لذت بردن، بلکه برای محافظت از پوست در برابر آفتاب شدید صحرا استفاده می کردند. عطر برای مصری باستان، هم زیبایی بود و هم یک نیاز عملی روزمره، دقیقا همان دوگانگی که امروز هم در دنیای عطرسازی می بینیم، جایی که رایحه هم حس می سازد و هم عملکرد دارد.
زنی که نامش را روی یک لوح گلی زنده نگه داشت
حدود سال هزار و دویست پیش از میلاد، در بین النهرین باستان، نام زنی روی یک لوح میخی حک شد که امروز او را اولین عطرساز ثبت شده در تاریخ می شناسیم، تاپوتی. او گل، روغن و نی معطر را همراه با مواد آروماتیک دیگری مثل مر و بادرنجبویه ترکیب می کرد، آن ها را با آب یا حلال دیگری مخلوط می کرد و چند بار تقطیر و صاف می کرد.
نکته ای که کمتر گفته می شود این است که تاپوتی به احتمال زیاد اولین عطرساز تاریخ نبوده، بلکه اولین کسی است که نامش تصادفا روی یک لوح باقی مانده و به دست ما رسیده. کنار نام او، نام عطرساز دیگری هم روی همان لوح بوده که به دلیل آسیب دیدگی لوح، امروز خوانده نمی شود. این یعنی عطرسازی پیش از او هم یک سنت جا افتاده در کاخ های بین النهرین بوده، نه یک اختراع ناگهانی.

قرن چهاردهم میلادی، جایی که عطر مدرن متولد شد
تا پیش از قرن چهاردهم، عطرها عمدتا بر پایه روغن ساخته می شدند. اتفاقی که همه چیز را عوض کرد، حدود سال هزار و سیصد و هفتاد میلادی رخ داد، وقتی به دستور ملکه الیزابت مجارستان، ترکیبی از اسانس ها در الکل حل شد. این ترکیب که بعدها در سراسر اروپا به آب مجارستان معروف شد، اولین عطر الکلی اروپا محسوب می شود.

این تغییر، فقط یک تغییر فرمولاسیون نبود. عطرهای روغنی سنگین و ماندگار بودند، اما عطرهای الکلی سبک تر، فرارتر و ظریف تر عمل می کردند. همین ویژگی، پایه ساختار عطرهایی شد که امروز می شناسیم.
فرانسه، از یک منطقه کشاورزی تا پایتخت جهانی عطر
در قرن پانزدهم میلادی، جنوب فرانسه، به خصوص منطقه گراس، شروع به کشت گسترده گل برای تولید اسانس کرد. این تصمیم که در ابتدا یک فعالیت کشاورزی ساده بود، کم کم به یک صنعت بزرگ تبدیل شد که تا امروز هم ادامه دارد. اگر امروز فرانسه را با عطر مترادف می دانیم، ریشه اش دقیقا همین انتخاب چند صد ساله است، نه یک اتفاق اخیر.
وقتی عطر فقط برای اشراف بود
در قرن هجدهم میلادی، عطرها معمولا بر پایه یک گل واحد ساخته می شدند، رز، بنفشه، یاس بنفش یا سوسن دره. اما مصرف عطر در آن دوران محدود به طبقه اشراف و ثروتمندان بود. دلیلش هم چندان رمانتیک نبود، استانداردهای بهداشتی آن زمان باعث می شد بوی بدن مشکل رایجی باشد، و عطر بیشتر نقش پوشاندن این بو را داشت تا زینت کردن آن.
قرن بیستم، عطر از اروپا به آمریکا سفر می کند
انقلاب واقعی رایحه مدرن زمانی رخ داد که عطرهای اروپایی وارد بازار آمریکا شدند. این ورود، عطر را از یک کالای لوکس منطقه ای، به یک صنعت جهانی تبدیل کرد و زمینه را برای رشد انفجاری قرن بعد فراهم کرد.
از یک صنعت لوکس به یک بازار انبوه
در دهه دوهزار میلادی، تولید عطر شکل صنعتی و انبوه به خود گرفت. مصرف رایحه دیگر محدود به یک گروه خاص نبود، هم مردان و هم زنان به طور گسترده از عطر استفاده می کردند. این دهه نقطه عطفی بود که عطر را از یک آیین خاص، به یک بخش عادی از روتین روزانه مردم تبدیل کرد.
امروز، سیل بی وقفه عطرهای تازه
بین سال های دو هزار و شانزده تا دو هزار و نوزده، به طور میانگین سالانه بیش از هزار و هفتصد عطر جدید عرضه شده. یعنی هر روز، چهار تا پنج بطری عطر تازه وارد بازار جهانی شده. این عدد وقتی معنادار می شود که آن را کنار سرعت عطرسازی باستان بگذارید، جایی که یک فرمول ممکن بود سال ها، حتی نسل ها، دست نخورده باقی بماند.
این سرعت بالا، یک نتیجه مستقیم دارد، رقابت شدید برای متمایز بودن. در دنیایی که هر روز چند عطر تازه متولد می شود، عطری که پشتش یک ریشه واقعی و یک نگاه دقیق علمی نداشته باشد، خیلی زود در انبوه بو گم می شود.
تاریخ عطر، مسیری از یک کارگاه سنگی در قبرس تا صدها بطری تازه ای است که هر هفته روی قفسه فروشگاه ها قرار می گیرد. آنچه در این مسیر ثابت مانده، همان چیزی است که از ابتدا هم عطر را معنادار کرده، ترکیب دقیق مواد طبیعی با یک نیت مشخص، چه آن نیت محافظت در برابر آفتاب صحرا باشد، چه بازگرداندن طراوت به یک ملکه پیر، چه ساختن هویتی که امروز روی پوست ما زندگی می کند.
 

با ریحانو همراه باش تا قدم به قدم بیشتر درباره عطر یاد بگیریم:)