ایزو ای سوپر(Iso E Super) در عطرسازی

این مقاله داستان یکی از عجیب ترین و در عین حال پرکاربردترین مولکول های تاریخ عطرسازی است، مولکولی به اسم ایزو ای سوپر

این ماده امروز آن قدر در فرمول عطرها رایج شده که بعضی عطرسازها به شوخی می گویند اگر ایزو ای سوپر را از دنیای عطر مدرن حذف کنید نیمی از عطرهای موجود در فروشگاه ها دیگر همان بویی که می شناسیم را نخواهند داشت

ایزو ای سوپر در دهه 60 میلادی در شرکت IFF ساخته شد شیمیدان ها در آن زمان داشتند دنبال جایگزینی برای مواد چوبی طبیعی و گران قیمتی مثل صندل و عمبر می گشتند، موادی که هم گران بودند و هم منابعشان محدود بود

در جریان همین تحقیقات به مولکولی رسیدند که رایحه ای چوبی داشت اما با یک ویژگی عجیب که تا آن زمان کمتر دیده شده بود، رایحه اش نه خیلی قوی و متمرکز بلکه پخش و مبهم و در عین حال بسیار ماندگار بود

بیشتر مولکول های معطر را می شود با چند کلمه ساده توصیف کرد، مثل شیرین یا ترش یا گلی اما ایزو ای سوپر یکی از آن مواذی است که عطرسازها هم برای توصیفش کلمات دقیقی ندارند

بیشتر آن را با کلماتی مثل چوبی مخملی پوستی و کمی مشکی توصیف می کنند حسش شبیه چوب صندل هست اما بدون آن شیرینی معمول صندل و شبیه مشک است اما بدون آن نرمی پودری مشک همین مبهم بودن رایحه است که به عطرسازها اجازه می دهد از آن به شکل های بسیار متنوعی استفاده کنند

یکی از عجیب ترین نکات درباره ایزو ای سوپر این هست که حتی در غلظت های نسبتا بالا، اثر آن روی گیرنده های بویایی نوعی خاموشی نسبی ایجاد می کند یعنی برخلاف بیشتر مواد معطر که هرچه غلظتشان بیشتر شود بوی قوی تری می دهند، ایزو ای سوپر در غلظت بالا به جای این که آزاردهنده شود نوعی حس حجم و عمق نامحسوس در پس زمینه می سازد

همین ویژگی باعث شده عطرسازها بتوانند مقدار بسیار زیادی از این مولکول را در فرمول استفاده کنند بدون این که رایحه نهایی سنگین یا خفه کننده شود

و همینطور درصد قابل توجهی از جمعیت انسانی نسبت به آن حساسیت بویایی بسیار پایینی دارند یا اصلا آن را حس نمی کنند این پدیده که قبلا در مقاله ژنتیک و ادراک بو هم به آن اشاره کردیم در مورد ایزو ای سوپر بسیار رایج تر از اکثر مواد معطر دیگر است

جالب اینجاست که همین افراد که ایزو ای سوپر را حس نمی کنند وقتی آن را در غلظت بسیار بالا استشمام می کنند ناگهان یک حس گرمای پوستی یا فشار در پشت بینی گزارش می دهند، نه یک بوی مشخص این رفتار عجیب باعث شده بعضی پژوهشگران فکر کنند این مولکول علاوه بر گیرنده های بویایی معمول با مسیرهای عصبی دیگری هم در ارتباط است

از دهه 90 میلادی به بعد همزمان با گرایش عطرسازی به سمت سبک های مینیمال و شفاف ایزو ای سوپر به یکی از ستون های اصلی این تغییر سبک تبدیل شد عطرسازها متوجه شدند این مولکول می تواند مثل یک بوم پس زمینه عمل کند که رنگ های دیگر فرمول روی آن قرار می گیرند و برجسته تر دیده می شوند

به همین دلیل ایزو ای سوپر امروز نه فقط در عطرهای چوبی بلکه در عطرهای گلی مرکباتی و حتی شیرین هم به عنوان یک لایه پنهان استفاده می شود

همچنین برخلاف فیکساتیوهای سنگین که رایحه را نزدیک به پوست نگه می دارند، ایزو ای سوپر بیشتر کمک می کند رایحه در هوای اطراف فرد پخش شود و حس حضور را در فاصله دورتر هم حفظ کند

در ترکیب با مرکبات این مولکول کمک می کند تازگی مرکبات مدت بیشتری در پس زمینه باقی بماند در ترکیب با گل ها به خصوص رز و گل های سفید حس مدرن و کمی خشک به آن ها اضافه می کند که رایحه را از حالت سنتی و شیرین خارج می کند در ترکیب با مشک و صندل واقعی، عمق و حجم نت پایه را چند برابر می کند بدون این که سنگینی اضافه کند