چرا بعضی عطرها ماندگاری بیشتری دارند؟

صبح دو عطر می زنید. یکی ظهر دیگر روی پوست حس نمی شود. دیگری تا شب همراه شماست. هر دو را با یک روش زده اید، روی همان نقاط، با همان تعداد اسپری. تفاوت از کجا می آید؟

پاسخ در ترکیب شیمیایی خود عطر است. مجموعه ای از عوامل، از وزن مولکول ها گرفته تا نوع پوست شما، تعیین می کند یک رایحه چند دقیقه بماند یا چند ساعت.

وزن مولکولی، عامل اصلی فرار بودن

هر ماده معطر از مولکول هایی تشکیل شده که وزن متفاوتی دارند. مولکول های سبک تر انرژی کمتری برای جدا شدن از سطح مایع یا پوست نیاز دارند، پس سریع تر تبخیر می شوند. مولکول های سنگین تر پیوندهای بین مولکولی قوی تری دارند و کندتر به فاز گاز تبدیل می شوند.

مرکبات مثل لیمو یا برگاموت از مولکول های سبک و فرار ساخته شده اند. به همین دلیل نت های مرکباتی معمولا اولین چیزی هستند که یک عطر را معرفی می کنند و اولین چیزی هم که از بین می روند، معمولا در بازه چند دقیقه تا یک ساعت اول.

در مقابل، ترکیبات چوبی، رزینی و مشک های سنتزی از مولکول های بزرگ تر و سنگین تر تشکیل شده اند. همین ساختار باعث می شود روی پوست بمانند و ساعت ها بعد هم قابل تشخیص باشند.

نقش فیکساتیو در به تاخیر انداختن تبخیر

فیکساتیو موادی هستند که سرعت تبخیر کل ترکیب عطری را کاهش می دهند. مکانیسم آن ها متفاوت است. برخی فیکساتیوها با مولکول های فرارتر پیوند ضعیف تشکیل می دهند و آن ها را موقتا نگه می دارند. برخی دیگر ویسکوزیته کلی ترکیب را بالا می برند و حرکت مولکول ها به سمت سطح را کند می کنند.

ترکیباتی مثل عنبر، رزین بنزوئین یا برخی مشک های سنتزی معمولا نقش فیکساتیو را در فرمولاسیون بازی می کنند. عطری که فیکساتیو کافی نداشته باشد، حتی اگر مواد اولیه گران قیمتی هم در آن به کار رفته باشد، ممکن است خیلی زودتر از حد انتظار محو شود.

غلظت عطر، عددی که روی برچسب پنهان نیست

غلظت عصاره معطر در حلال، یکی از مستقیم ترین عوامل تعیین کننده ماندگاری است. هر چه درصد ماده معطر بالاتر باشد، مولکول های بیشتری روی پوست باقی می مانند و زمان بیشتری طول می کشد تا همه آن ها تبخیر شوند.

در  مقاله تفاوت ادکلن، ادوتویلت، ادوپرفیوم و پرفیوم چیست درباره غلظت ها توضیح دادم

 

این اعداد تقریبی هستند و بسته به ترکیب مواد اولیه می توانند تغییر کنند.

پوست شما هم بخشی از معادله است

ماندگاری عطر فقط به خود فرمول بستگی ندارد. pH پوست، میزان چربی طبیعی آن و حتی دمای بدن روی سرعت تبخیر مولکول ها اثر می گذارند.

پوست چرب تر معمولا عطر را بهتر نگه می دارد، چون مولکول های چربی دوست عطر می توانند در لایه چربی پوست حل شوند و آهسته تر آزاد شوند. پوست خشک این ظرفیت را کمتر دارد، به همین دلیل عطر روی آن سریع تر ناپدید می شود. رطوبت پوست هم قبل از استفاده از عطر تاثیرگذار است، پوست مرطوب معمولا عطر را بهتر نگه می دارد.

دمای بالای بدن هم سرعت تبخیر را افزایش می دهد. به همین دلیل در هوای گرم یا بعد از ورزش، عطر معمولا زودتر از حالت عادی محو می شود.

ساختار هرمی و توزیع زمانی رایحه

عطرهایی که ماندگاری بهتری دارند معمولا از یک ساختار سه لایه پیروی می کنند. نت سر با مولکول های سبک باز می شود و طی دقایق اول محو می شود. نت میانی که هسته اصلی رایحه است، چند ساعت میدان دار می ماند. نت پایه با مولکول های سنگین در نهایت روی پوست باقی می ماند و گاهی تا روز بعد هم قابل تشخیص است.

عطری که فقط از مولکول های سبک ساخته شده و نت پایه قوی ندارد، هرچقدر هم بوی خوبی داشته باشد، به طور طبیعی ماندگاری کوتاهی خواهد داشت. این یک ایراد فنی قابل پیش بینی است، نه شانس بد.

چرا بعضی عطرهای طبیعی زودتر از مشابه سنتزی شان از بین می روند

اسانس های طبیعی معمولا مخلوطی از ده ها تا صدها ترکیب شیمیایی مختلف هستند که هر کدام سرعت تبخیر خودشان را دارند. در مقابل، مولکول های سنتزی مثل برخی مشک های پلی سیکلیک به طور اختصاصی برای ماندگاری بالا طراحی شده اند و ساختار پایدارتری دارند.

به همین دلیل عطرهای کاملا طبیعی، به خصوص آن هایی که فیکساتیو مصنوعی در ترکیبشان نیست، معمولا ماندگاری کوتاه تری نسبت به عطرهای دارای ترکیبات سنتزی دارند. این موضوع درباره کیفیت مواد اولیه چیزی نمی گوید، فقط نتیجه رفتار فیزیکی متفاوت مولکول های طبیعی است.

چند نکته عملی برای افزایش ماندگاری

زدن عطر روی پوست مرطوب و چرب تر بدن، مثل مچ دست یا پشت گردن، جذب و نگهداری بهتری ایجاد می کند. استفاده از یک لایه مرطوب کننده بی بو قبل از عطر هم می تواند کمک کند، چون رطوبت اضافه پوست، محیط بهتری برای نگهداری مولکول های عطری می سازد.

اسپری زدن از فاصله نزدیک تر به جای فاصله دور هم باعث می شود غلظت اولیه روی پوست بیشتر بماند.

در نهایت

ماندگاری یک عطر نتیجه ترکیبی از عوامل شیمیایی و فیزیکی است. وزن مولکولی مواد معطر، وجود یا نبود فیکساتیو، غلظت کلی عصاره در فرمول، و حتی نوع پوست فرد، همگی روی این که یک رایحه چند ساعت باقی بماند اثر می گذارند. عطری که نت پایه قوی و فیکساتیو مناسب داشته باشد، طبیعتا مدت بیشتری روی پوست دوام می آورد، در حالی که ترکیبی که فقط از مولکول های سبک و فرار ساخته شده، هرچند خوشبو، به طور طبیعی زودتر محو می شود.