همه چیز درباره رایحه گل مریم (Polianthes tuberosa)

گل مریم یک ویزگی جالب دارد هرچه هوا تاریک تر می شود رایحه اش قوی تر می شود طوری که در بسیاری از فرهنگ ها به آن گل شب یا عروس شب هم می گویند

این رفتار عجیب اتفاقی نیست و ریشه در همان مولکول هایی دارد که رایحه این گل را می سازند برخلاف بسیاری از گل ها که بویشان از یک یا دو مولکول اصلی شکل می گیرد رایحه گل مریم نتیجه یک ترکیب بسیار پیچیده و چندلایه از ده ها ماده شیمیایی مختلف هست

اگر بخواهیم رایحه گل مریم را در چند کلمه توصیف کنیم باید بگوییم شیرین کرمی کمی گوشتی و در پس زمینه کمی گرم و حیوانی 

این پیچیدگی نتیجه حضور همزمان چند خانواده مولکولی کاملا متفاوت در گلبرگهای این گیاه است خانواده هایی که هرکدام به تنهایی رایحه ای کاملا متفاوت دارند اما وقتی کنار هم قرار می گیرند آن بوی خاص و به یاد ماندنی گل مریم را خواهند ساخت

متیل بنزوات یکی از فراوان ترین مولکول ها در رایحه گل مریم است و مسئول بخش شیرین و کمی میوه ای بوی این گل به شماز می رود. این مولکول رایحه ای گرم و بالزامیک دارد که پایه اصلی حس شیرینی گل مریم را می سازد

در کنار آن بنزیل بنزوات هم حضور دارد که رایحه ای مشابه اما کمی سنگین تر و رزینی تر ایجاد می کند و به عمق کلی رایحه کمک می کند

یکی از ویژگی های منحصر به فرد گل مریم که آن را از بسیاری گل های دیگر جدا می کند حس کرمی و کمی شیری رایحه آن است این ویژگی عمدتا به خاطر گروهی از مولکول ها به اسم لاکتون ها هست

و خب باعث می شود رایحه این گل بیشتر به یک دسر لوکس شبیه باشد تا یک بوی گیاهی ساده

تصویر زیر برخی از لاکتون های موجود در رایحه مریم را نشان می دهد

شاید عجیب ترین بخش داستان رایحه گل مریم به مولکولی به اسم ایندول برمی گردد این مولکول در غلظت بالا رایحه ای بسیار نامطبوع و شبیه مدفوع دارد اما در غلظت بسیار پایین دقیقا برعکس عمل می کند و حسی گرم گوشتی و کمی حیوانی به رایحه گلی اضافه می کند که آن را عمیق تر و واقعی تر جلوه می دهد

ایندول در بسیاری از گل های سفید مثل یاس و گل پرتقال هم حضور دارد اما در گل مریم غلظت آن معمولا بالاتر هست

از نظر زیست شناسی گل مریم به گروهی از گیاهانی تعلق دارد که برای جذب حشرات شب مثل پروانه های شب تکامل پیدا کرده اند این حشرات برخلاف زنبورهای روز در تاریکی به دنبال گل ها می گردند و بیشتر به رایحه متکی هستند تا رنگ

به همین دلیل گیاه در طول شب تولید بسیاری از این مولکول های معطر را افزایش می دهد تا شانس جذب گرده افشان های شب فعال را بالا ببرد این استراتژی تکاملی همان چیزی است که امروز باعث شده گل مریم را گل عطرافشان شب بنامند

گرمای فرآیند تقطیر با بخار بسیاری از مولکول های ظریف گل مریم به خصوص لاکتون ها و ترکیبات فرار سبک تر را از بین می برد به همین دلیل روش اصلی استخراج رایحه این گل خیساندن با حلال است فرآیندی که ابتدا کنکریت و سپس ابزولوت گل مریم را تولید می کند.

برای تولید تنها یک کیلوگرم ابزولوت به صدها کیلوگرم گلبرگ تازه نیاز است که همین موضوع گل مریم را به یکی از ارزشندترین مواد اولیه گلی در دنیای عطر تبدیل کرده

برای سنتز برخلاف موادی که با یک یا دو مولکول اصلی قابل بازسازی هستند رایحه گل مریم نتیجه تعامل  بین مولکول های شیرین کرمی و کمی حیوانی هست تغییر جزئی در نسبت هرکدام از این مولکول ها می تواند کل شخصیت رایحه را عوض کند

در ترکیب با مرکبات رایحه سنگین مریم کمی سبک تر و تازه تر می شود در ترکیب با چوب هایی مثل صندل عمق و ماندگاری بیشتری پیدا می کند در ترکیب با مشک حس نرم و نزدیک به پوست پیدا می کند 

 

اگر علاقه مند به رایحه طبیعی گل مریم هستی می توانی در ریحانو این رایحه را با بوی اصلی مریم داشته باشی